Toekomstige gezondheid en zorg

Waarom dit thema — de reikwijdte

Goede, betaalbare en toegankelijke gezondheidszorg is wereldwijd een van de meest urgente maatschappelijke uitdagingen. Covid-19 onderstreepte de kwestie en de bredere maatschappelijke gevolgen — effecten op welvaart, politieke stabiliteit, democratisch evenwicht — en maakte de urgentie van moeilijke afwegingen duidelijk.

De volksgezondheid is de laatste decennia aanzienlijk verbeterd. Levensverwachting steeg in 50 jaar met bijna 10 jaar; het aantal 80-plussers zal in de komende 25 jaar verdubbelen. De Nederlandse zorg scoort internationaal hoog — maar deze waarderingen vertonen een neerwaartse trend.

Stijgende kosten

Zorgkosten zijn significant gestegen — vooral door vergrijzing en stijgende kosten van medische technologie. Levenslange zorgkosten worden vooral op oudere leeftijd gemaakt, waarvan de helft na pensioen.

Personeelstekort

Minder dan 1-op-6 werkt in de zorgsector; in 2040 wordt dat 1-op-4. Dit impliceert een onrealistische werving- en trainingsinspanning voor een sector met hard werk op onregelmatige tijden. De sector heeft het hoogste ziekteverzuim.

Effect op samenleving

Nederland besteedt €100+ miljard / 15% van het BBP aan zorg — drie keer hoger dan alle onderwijsuitgaven en zes keer hoger dan alle onderzoeksuitgaven. Zonder significante veranderingen verdubbelen de zorgkosten tussen 2015 en 2040 — wat investeringen in andere vitale gebieden ernstig beperkt.

Milieu-impact

Door sterke groei is de zorgsector een aanzienlijke bron van schadelijke emissies en afval geworden — een van de meest CO2-intensieve dienstensectoren. Afstemming op milieuduurzaamheidsdoelen en financiële betaalbaarheid tegelijk is een aanzienlijke uitdaging.

Hoe wij ons engageren — ons werk

In september 2022 sloot het Ministerie van VWS een omvattend Integraal Zorgakkoord (IZA): "We moeten en kunnen het beter; anders lopen we vast". Het IZA stelt voor:

• Versterking van primaire zorg om ziekenhuisbezoek te verminderen
• Meer concentratie van zorg voor schaalvoordelen
• Meer spreiding van zorg voor betere toegankelijkheid
• Beter gebruik van digitalisering en innovatieve technologieën
• Sterke nadruk op preventie om vraag naar zorg te verlagen

Economie & Bedrijfskunde-onderzoek ondersteunt besluitvorming via statistische en methodologische expertise, inzichten in patiëntvoorkeuren, gedragseconomische expertise om medische interventies effectiever te maken, consumentengedrag rond gezond eten, zorgorganisatie en operations management, kennisplatformen, en kennis van kritische trends.

Wat te verwachten — onze bijdrage en impact

De sector heeft vijf topics geïdentificeerd voor de bijdrage aan verbetering en verandering:

Value-based zorg en effectiviteit

Een essentiële vereiste voor betere zorg is een beter begrip van effectiviteit. Veel medische interventies hebben meer bewijs nodig. Bij specifieke patiëntvereisten kan interventie A effectief zijn, maar ook B, of niets doen. Nederlandse zorg is gefragmenteerd. Economie en Bedrijfskunde levert unieke expertise in comparatieve statistiek, prijsstelling en valuation.

E-Health

E-Health heeft een overall perspectief nodig op kansen, risico's en overwegingen rond digitale transformatie in de zorg. De COVID-pandemie versnelde de toepassing van digitale oplossingen. Identificatie van succesfactoren voor digitale programma's en transformaties is essentieel.

Individuele zorgconsumptie

Mensen blijven hangen in suboptimale verzekeringskeuzes. Verzekeraars mogen klanten niet stimuleren tot betere keuzes. Het eigen risico kan averechts werken — mensen vermijden zorg, wat later duurdere zorg triggert. Economie en Bedrijfskunde suggereert effectievere manieren om persoonlijk eigenaarschap van zorgconsumptie te stimuleren.

Preventie

Bijna 75% van totale zorgkosten zijn gerelateerd aan vermijdbare chronische ziektes. Meer dan 50% van factoren gerelateerd aan individuele gezondheid correleert met levensstijl. Ruwweg 5% van de bevolking is verantwoordelijk voor ~50% van zorguitgaven. Slechts 3% van het VWS-budget gaat naar preventieve programma's. Gedragseconomische expertise in nudging kan helpen om effectievere gezondheidspromotie te realiseren.

Gezondheidsgelijkheid

Hoewel volksgezondheid spectaculair is verbeterd, blijven verschillen tussen subgroepen (rijk vs. arm) significant. Levensverwachtingsverschillen tussen mensen met beperkte opleiding en universitair-opgeleiden blijven substantieel en zijn voor sommige leeftijdsgroepen toenemend. Gezondheidsverschillen zijn een manifestatie van sociale en economische ongelijkheden. Verschillen worden deels bepaald door omstandigheden vroeg in het leven, zelfs voor de geboorte.

Globale gezondheid

Veel Nederlandse zorguitdagingen gelden ook in andere landen, inclusief ontwikkelingslanden. Nederland is goed gepositioneerd als zorgvuurtoren — innovatieve veranderingen kunnen worden geëxporteerd, nieuwe ideeën onderzocht en ontwikkeld tot expertise die andere landen en hun mensen ten goede komt, soms zelfs onmiddellijk.