Klimaatverandering en duurzaamheid

Waarom dit thema — de reikwijdte

De uitdagingen van klimaatverandering, op wereldschaal en met enorme impact op ecosystemen en samenlevingen, zijn een relatief nieuw fenomeen voor de mensheid. Voor het eerst moet de mens handelen vanuit een allesomvattend toekomstperspectief. Dit verplicht tot het omzetten van commitment in actie en een sterk, nooit afnemend besef van urgentie.

Sinds het Klimaatverdrag van de VN (UNFCCC, 21 maart 1994) is er veel beleid ontwikkeld. De European Green Deal en Fit for 55 (2020) effenen het pad naar een klimaatneutrale EU in 2050. De Nederlandse Klimaatwet (mei 2019) streeft naar 49% reductie van broeikasgassen in 2030 (t.o.v. 1990) en 95% in 2050. Het Klimaatplan, NECP en Nationaal Klimaatakkoord vormen het beleidskader.

Ondanks ambitieuze beleidsmaatregelen toonde COP 27 dat de wereld als één moet handelen met de kracht van collectieve ambitie. Bewustwording is sterk toegenomen en er is vooruitgang geboekt, maar méér dan technologische oplossingen is nodig. Onze planeet is een complex systeem waarin mens, technologie en natuur in paradoxale patronen op elkaar inwerken. Radicale veranderingen in hoe we collectief leven, werken en vooruitgang nastreven zijn nodig naast radicale technologische innovaties.

"Onze uitdaging — en kans — is niets minder dan het herontwerpen van kapitalisme tot een duurzame vorm van handel die de hele mensheid voedt en het onderliggend natuurlijk kapitaal in stand houdt waar we allemaal van afhankelijk zijn." — Stuart L. Hart (2010)

Hoe wij ons engageren — ons werk

De rol, verantwoordelijkheid en impact van de Economie en Bedrijfskunde sector ontvouwen zich rondom twee kernactiviteiten: onderwijs en onderzoek. Jaarlijks schrijven zich 53.000 studenten (15,7% van alle Nederlandse studenten) in voor een Economie- of Bedrijfskunde-programma, en duizenden professionals nemen deel aan lifelong-learning programma's en events.

Deze aantallen onderstrepen de enorme potentiële impact die de sector kan hebben op klimaatverandering via het opleiden van studenten en professionals. Door onderzoek-gebaseerde kennis te dissemineren draagt de sector bij aan evidence-based besluitvorming, beleidsvorming en klimaatactie. Om vooruit te komen is een gecombineerde aanpak nodig: studenten bewust maken van de complexe aard van klimaatuitdagingen, hen voorzien van state-of-the-art wetenschappelijke kennis, én hen de tools geven om te handelen.

Economie- en Bedrijfskunde-onderzoek zal zich sterker richten op alternatieve manieren van leven, werken en vooruitgang nastreven — en hoe deze klimaatverandering beïnvloeden. Onderzoekers moeten een multi-, inter- of transdisciplinaire benadering hanteren.

Wat te verwachten — onze bijdrage en impact

Premissen identificeren

We moeten expliciet maken wat nu impliciet is — de specifieke concepten, ideeën en aannames die onder onze economische, sociale en organisatiemodellen liggen. Een dominante discours stelt dat economische groei zoals we die kennen verenigbaar is met milieuduurzaamheid dankzij technologische innovatie — groei betaalt de transitie naar een zero-emissie-economie. Een tegen-discours stelt het tegenovergestelde: hoe langzamer de groei, hoe gemakkelijker de vereiste emissiereducties haalbaar zijn. Beide perspectieven leiden tot heel andere beleids- en actie-agenda's.

Een ander voorbeeld: is klimaatmitigatie (reductie van broeikasgas-uitstoot) of klimaatadaptatie (reductie van kwetsbaarheid) het onderliggende doel? Mitigatie en adaptatie kunnen conflicteren afhankelijk van het stakeholder-perspectief. Studenten en professionals moeten dynamica begrijpen die ontstaan wanneer verschillende aannames het startpunt vormen — hun skills-portfolio moet systeemdenken, perspectief nemen, een paradox-mindset en multi-stakeholder dialoog omvatten.

Onderzoek voor evidence-based beslissingen

Het onderzoeksagenda weerspiegelt ons commitment om bij te dragen. Ons onderzoek mogelijk maakt evidence-based beleidsadvies voor regeringen, NGO's en internationale wetenschappelijke organisaties. Onze bevindingen helpen bedrijven om klimaatbewuste strategieën te implementeren. Dit vraagt om team science — groepen onderzoekers met verschillende maar gerelateerde expertise die samen aspecten van een gezamenlijk probleem bestuderen. Team science vereist substantiële investeringen in tijd, competenties, training en een geharmoniseerd erkennings- en waarderingssysteem.

Behoedzaam de toekomst durven zien

De mensheid heeft een lange geschiedenis van omgang met milieuveranderingen, maar nooit eerder dreigde deze planeet — ons thuis — ons bestaan. We hebben de natuurlijke wereld in ons voordeel gebruikt zonder als rentmeesters te handelen. Wijsheid komt uit ervaring en de bereidheid om te leren. De uitdaging vraagt een 'hoe-kunnen-we-het-laten-werken'-houding om het creatieve proces te versterken in zoektocht naar aanpassingen en moedig leiderschap.